Guzem mózgu nazywany każdą obcą strukturę występującą w obrębie tkanek mózgowia. Powodują one wzrost ciasnoty śródczaszkowej i pojawienie się dokuczliwych objawów. Mogą mieć pochodzenie nienowotworowe, np. ropień mózgu, torbiel pajęczynówki, duży tętniak czy pasożyt. Jednak za zdecydowanie bardziej powszechne uznaje się nowotworowe pochodzenie guzów w mózgu.




Nowotwory w obrębie tkanek mózgu można podzielić m.in. na łagodne czyli powoli rosnące, wyróżniające się odgraniczeniem od okolicznych tkanek. Drugim rodzajem są nowotwory złośliwe, naciekające a otaczające struktury powodujące ich uszkodzenia. Wszystkie nowotwory w obrębie mózgu, niezależnie od stopnia złośliwości bardzo rzadko skutkują pojawieniem się przerzutów odległych.

U osób dorosłych złośliwe nowotwory w obrębie mózgu są przyczyną około 3% zgonów mających związek z chorobami nowotworowymi. Zaś u dzieci, przed ukończeniem 18 roku życia są jednym z najczęściej występujących nowotworów. W tej grupie wiekowej znajdują się zaraz za białaczką, stanowiąc aż 20% diagnozowanych guzów złośliwych.

Za najbardziej powszechne nowotwory mózgu uznaje się glejaki oraz oponiaki.

Przyczyny / czynniki ryzyka / czynniki predysponujące

Badania nad określeniem jasnych przyczyn guzów mózgu trwają nieprzerwanie na całym świecie. Naukowcy nie mogąc określić precyzyjnie czynników wywołujących rozrosty w komórkach mózgu starają się jak najdokładniej wyodrębnić elementy predysponujące do ich pojawienia się.

  • Wystawienie na promieniowanie jonizujące – udowodniono jego negatywny wpływ na ludzki organizm i związek z rozwojem raka mózgu.
  • Pole elektromagnetyczne – również szkodliwie oddziałuje na ludzki organizm i może przyczyniać się do rozwoju nowotworu mózgu.
  • Narażenie na oddziaływanie kancerogennych substancji chemicznych w odpowiednich dawkach i postaciach – produkty przemysłu naftowego, pestycydy, herbicydy, polichlorek winylu, nitrozaminy, substancje petrochemiczne.
  • Działanie kancerogenne maja również niektóre leki oraz dym tytoniowy.
  • Urazy mózgu okołoporodowe.
  • Urazy mózgu w dzieciństwie.
  • Zakażenie wirusem HIV – u chorych obserwuje się częstszy rozwój nowotworów mózgu.
  • Korzystanie z telefonów komórkowych – ta kwestia nie jest całkowicie potwierdzona i stale powoduje kontrowersje.
  • Niektórzy naukowcy spekulują o wpłynie niektórych chorób wirusowych na rozwój nowotworu mózgu.
  • Genetyka/ dziedziczenie – nie jest w pełni, bezpośrednio uznawane za przyczynę powstawania nowotworów mózgu.
  • Zaledwie u około 5% pacjentów stwierdzany jest dodatni wywiad rodzinny. Jednak niektóre choroby genetyczne – stwardnienie guzowate, nerwiakowłókniakowatość typu I i II, siatkówczak dziedziczny i inne, mogą znacząco podnosić ryzyko rozwoju nowotworu w obrębie mózgowia.
  • Palenie papierosów.

Objawy guzów mózgu

Objawy pojawiające się w przypadku guzów mózgu uzależnione są od szeregu czynników. Niezwykle istotny jest tu rodzaj zmiany, jej umiejscowienie oraz rozmiar. Wiele osób w początkowych fazach choroby bagatelizuje drobniejsze dolegliwości, co prowadzi do późniejszego wykrycia nowotworu i pogorszenia rokowań. Wyróżniamy następujące objawy guza mózgu jednak mogą one nie wystąpić w konkretnym przypadku lub pojawić się inne:

  • Rozsadzające bóle głowy,
  • Zawroty głowy,
  • Bradykardia,
  • Zaburzenia oddychania,
  • Zaburzenia świadomości,
  • Nadmierne pobudzenie,
  • Apatia,
  • Podniesione ciśnienie krwi,
  • Zmiana charakteru pisma,
  • Zatrzymanie rozwoju płciowego,
  • Cofnięcie bądź zahamowanie rozwoju motorycznego,
  • Większa lękliwość,
  • Niechęć do aktywności fizycznej,
  • Nudności,
  • Wymioty,
  • Sztywność karku,
  • Zaburzenia świadomości,
  • Napady padaczkowe – drgawki i wstrząsy ciała, znieruchomienie, utrata przytomności,
  • Problemy ze wzrokiem,
  • Kłopoty ze słuchem,
  • Zmiana osobowości,
  • Pojawienie się nagłego, znacznego zainteresowania seksem,
  • Wybuchanie śmiechem bez przyczyny,
  • Zmiany nastroju,
  • Paranoja,
  • Problemy z koncentracja,
  • Pogorszenie pamięci,
  • Problemy z prostymi działaniami matematycznymi, pisaniem,
  • Kłopoty z mową – jąkanie, mamrotanie, przekręcanie słów,
  • Problemy z równowagą,
  • Osłabienie po jednej stronie ciała,
  • Niezdarność,
  • Problemy z koordynacją ruchową,
  • Chwianie się.

Leczenie wzmożonej ciasnoty śródczaszkowej jest konieczne. W przeciwnym razie może dojść do wklinowania, inaczej wgłobienia mózgu. W takiej sytuacji dochodzi do przemieszczania się mózgowia, a w mózgu dochodzi do rozsadzania struktur poprzez guz.

Guz w mózgu. Źródło: Wikipedia.

Guz w mózgu. Źródło: Wikipedia.

Wyróżniamy szereg objawów, które przypisać można do konkretnej lokalizacji zmiany nowotworowej i tego jakich struktur ucisk powoduje:

  • Móżdżek – zawroty głowy, oczopląs, kłopoty z zachowaniem równowagi,
  • Płat czołowy – zwiększenie libido, otępienie, brak krytycyzmu, agresja, zespół obcej ręki,
  • Płat skroniowy – stany lękowe, stany depresyjne, zaburzenia mowy, zaburzenia świeżej pamięci, omamy słuchowe.

Niektóre z objawów są charakterystyczne przede wszystkim dla dzieci:

  • Cofnięcie lub zahamowanie rozwoju motorycznego,
  • Zmiana charakteru pisma,
  • Nudności i wymioty rano,
  • Zahamowanie rozwoju płciowego,
  • Wzrost lękliwości dziecka,
  • Wyrażanie znacznej niechęci do aktywności fizycznej.
  • Diagnostyka
  • EEG,
  • Rezonans magnetyczny,
  • Tomografia komputerowa,
  • Badanie płynu mózgowo- rdzeniowego,
  • Badanie dna oka.

Leczenie guzów w mózgu

Leczenie guzów mózgu bywa kłopotliwe. Z pewnością dobór odpowiedniej terapii musi zostać spersonalizowany. Najlepszą metodą jest całkowita resekcja guza, jednak nie u każdego pacjenta możliwe jest jej przeprowadzenie. W sytuacjach gdy leży on nazbyt głęboko lub nacieka na okoliczne tkanki, ryzyko powikłań po operacji byłoby zbyt wysokie. Wówczas całkowite wycięcie guza mogłoby spowodować zaburzenia neurologiczne lub pozbawić chorego sprawności.

W takich trudnych przypadkach w miarę możliwości wykonuje się częściową resekcję w celu zmniejszenia ciśnienia śródczaszkowego, bądź regularnie obserwuje się zmianę na badaniach obrazowych oznaczając jej wielkość. Jeśli nie rośnie pacjent pozostaje pod kontrolą jednak bez leczenia.

W sytuacjach gdy nieoperacyjny guz rośnie wykorzystywane są jeszcze inne znane metody leczenia.

  1. Radioterapia – w przypadku wielu nowotworów w obrębie mózgu wykazuje pozytywne działanie i powoduje zahamowanie wzrostu lub ich zmniejszenie. Sprawdza się również jako rodzaj leczenia uzupełniającego po operacjach.
  2. Chemioterapia – zmiany w mózgu wykazują dość wysoki poziom chemioodporności, stąd jej wykorzystanie nie jest powszechne. Dawki jakie musiałby otrzymać pacjent mogłyby znacząco pogorszyć jego stan ogólny. Chemioterapia sprawdza się jednak w leczeniu skojarzonym z radioterapią, jako jej wspomaganie oraz jako forma leczenia paliatywnego.
  3. Nóż gamma – ta nowoczesna metoda skupia swoje promieniowanie na zmianie i pozawala na oszczędzenie okolicznych tkanek. Jest niezwykle precyzyjna i pozwala nawet na całkowite wyleczenie u niektórych pacjentów. W Polsce leczenie z zastosowaniem tego urządzenia jest refundowane i odbywa się w ramach klinik chirurgii jednego dnia.
  4. Przyspieszacz liniowy – jego pojedyncza, prostolinijna wiązka promieniowania pozwala na skumulowanie działania w konkretnej lokalizacji.

Za najlepszy rodzaj leczenia uznaje się zabieg operacyjny. Jest on jednak niezwykle trudny, wyczerpujący, obciążający jak i ryzykowny. Mózg ludzki jest dobrze chroniony chociażby przez grube kości czaszki, jego otwarcie już jest wyzwaniem i wiąże się z zagrożeniem dla chorego. Powikłania neurologiczne pojawiają się u wielu pacjentów. Liczni poddawani są specjalnym zabiegom rehabilitacyjnym, które pozwalają na odzyskanie pełni sprawności.

Rokowania

Rokowania w przypadku nowotworów w obrębie mózgowia uzależnione są od umiejscowienia, rozległości, złośliwości, naciekania na sąsiednie struktury, jak również przebiegu operacji, czyli najpowszechniejszej formy leczenia. Zwykle zabieg jest pierwszym krokiem i inne metody stosuje się dopiero jako jego następstwo. W Polsce 5 –letnie przeżycie po operacji osiągane jest u:

  • 19% kobiet.
  • 12% mężczyzn.
  • U dzieci szanse reemisji są jeszcze wyższe.

Ciekawostki

Badania na myszach, z nowotworami wykazały iż podawanie leków na potencję wspomaga działanie chemioterapii w przypadków nowotworów mózgu. Działały one identycznie zarówno jeśli mieliśmy do czynienia z guzami pierwotnymi jak i z przerzutami z innych narządów. Udowodniono, że leki stosowane w leczeniu potencji ułatwiają chemii dotarcie do mózgu poprzez tzw. Blokadę krew-mózg. W normalnych warunkach, u zdrowego człowieka, chroni ona mózg przed przedostaniem się do niego niebezpiecznych substancji, które mogłyby spowodować znaczne uszkodzenia. Jednak specjaliści poszukiwali sposobu na jej obejście aby poprawić działanie terapii chemicznej w przypadku nowotworów.

Leki leczące impotencje spowodowały podwojenie ilości substancji zwalczających raka jakie dostawały się do mózgu. Zaobserwowano również spadek śmiertelności wśród myszy w momencie gdy podawano im mieszankę dwóch leków n potencję. Odkrycie to pozostaje w fazie badań, jednak po doprecyzowaniu może znacząco poprawić rezultaty leczenia guzów mózgu.