Rak odbytu to złośliwy nowotwór lokalizujący się w końcowym odcinku układu pokarmowego. Pod względem ilości zachorowań na nowotwory złośliwe plasuje się on w Polsce na 6 miejscu pośród mężczyzn oraz 7 wśród pań.




Do jego rozwoju może dojść w kanale odbytu lub na jego obrzeżach. Najsilniej narażone są osoby w wieku 50-60 lat z obciążeniem genetycznym, tzn. takie, w rodzinach których występowały tego rodzaju nowotwory. Ci pacjenci powinni szczególnie zwracać uwagę na specyficzne objawy i regularnie się badać.

Używanie zamiennie terminologii rak odbytu oraz rak odbytnicy jest błędne gdyż stanowią one niejako dwa odrębne schorzenia. Odbyt oraz odbytnica przylegają do siebie lecz są odrębnymi elementami całego układu. Odbytnica stanowi ostatni końcowy odcinek przewodu pokarmowego, który zakończony jest odbytem.

Przyczyny/ czynniki predysponujące/ czynniki ryzyka

  • Płeć męska (pośród panów notowanych jest więcej zachorowań),
  • Wiek 50-60 lat,
  • Uprawianie seksu analnego bez zabezpieczenia,
  • Obciążenia genetyczne (w rodzinie występowały podobne nowotwory),
  • Polipowatość rodzinna,
  • Zespół Gardnera,
  • Zespół Lyncha,
  • Zespół Turcota,
  • Choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • Wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego,
  • Nadużywanie alkoholu,
  • Stosowanie diety nadmiernie obfitującej w tłuszcze,
  • Jedzenie zbyt dużych ilości czerwonego mięsa,
  • Spożywanie małych ilości warzyw oraz owoców,
  • Palenie tytoniu,
  • Otyłość,
  • Gruczolaki,
  • Zaparcia nawykowe lub wywołane otyłością, powodują one zbyt długi kontakt treści kałowej ze ścianami jelita, czego wynikiem jest tworzenie się mutagenów, które wytwarza flora bakteryjna,
  • Zbyt niskie dostarczanie do ustroju witamin A, C, E oraz selenu,
  • Niska aktywność fizyczna,
  • Kobiety, które nie rodziły dzieci,
  • Spożywanie pokarmów zawierających substancje rakotwórcze, które znajdują się między innymi w pokarmach przygotowanych na grillu,
  • Przejście zabiegu napromieniowania miednicy z innych przyczyn niż nowotwór.

Objawy raka odbytu

W początkach swojego rozwoju rak odbytu dawać objawy podobne do hemoroidów, w badaniu kolonoskopijnym widoczne będą również polipy. Wszelkie symptomy powinniśmy konsultować od razu ze specjalistą.

  • Krew utajona w kale,
  • Krew widoczna w kale,
  • Biegunki bądź zaparcia lub występujące naprzemiennie,
  • Krwawienie z odbytu,
  • Bóle brzucha oraz w okolicy krocza,
  • Występowanie kolki jelitowej, która prowokuje konieczność wypróżnienia,
  • Bóle w czasie wypróżniania,
  • Uczucie niepełnego wypróżnienia,
  • Poczucie nietrzymania stolca,
  • Uczucie nagromadzenia gazów,
  • Występowanie śluzu w stolcu,
  • Guz możliwy do wyczucia w czasie przeprowadzania badania per rectum,
  • Niekontrolowany spadek masy ciała,
  • Uczucie ciągłego wzdęcia,
  • Podwyższona temperatura ciała,
  • Zanik apetytu,
  • Niedrożność układu pokarmowego,
  • Widoczne zmiany w rytmie wypróżnień,
  • Powiększenie wątroby (wynika z wystąpienia przerzutów),
  • Powiększenie obwodu brzucha,
  • Wodobrzusze,
  • Wysięk nowotworowy.

Diagnostyka

W pierwszej kolejności wykonuje się badanie per rectum – proktologiczne. Polega ono na zbadaniu odbytu palcem przez lekarza. Na taką diagnostykę decydują się również pacjenci cierpiący na hemoroidy, uskarżający się na takie objawy jak świąd, pieczenie czy ból. Jeśli wykryje on jakiekolwiek nieprawidłowości zaleci nam wykonanie kolejnych badań:

  • Rektoskopia,
  • Kolonoskopia połączona z pobraniem wycinka do badania histopatologicznego,
  • Rezonans magnetyczny miednicy (uważany za jedno z najdokładniejszych badań szczególnie w przypadku chorego z zaawansowaną postacią choroby),
  • USG jamy brzusznej,
  • USG przezodbytnicze,
  • Wlew doodbytniczy,
  • RTG płuc (uwidocznia ewentualne przerzuty),
  • Tomografia komputerowa,
  • Badanie per rectum pod znieczuleniem ogólnym – daje możliwość ocenienia ruchomości guza,
  • Badanie poziomu markerów nowotworowych z krwi.

Leczenie raka odbytu

Podstawową metodą leczenia jest obecnie zabieg operacyjny polegający na wycięciu odbytu. Dostępne są trzy podstawowe rodzaje operacji, o różnym zakresie. Wybór odpowiedniej dla danego pacjenta dokonany zostaje na postawie oceny wielkości guza, jego dokładnego umiejscowienia oraz naciekania na okoliczne tkanki i odległości od brzegu odbytu. Są to następujące sposoby:

  • Wycięcie miejscowe – chirurg w trakcie operacji usuwa jedynie guz z zapasem zdrowych tkanek. Całość zostaje odesłana do badania histopatologicznego. Ta metoda znajduje zastosowanie przy nowotworach wcześnie wykrytych, charakteryzujących się małymi rozmiarami i nie naciekającymi na otaczające tkanki.
  • Resekcja przednia z pozostawieniem zwieraczy – ten rodzaj operacji możliwy jest jeśli guz umiejscowiony jest w odpowiedniej odległości od odbytu czyli takiej gdy jego wycięcie wraz z zapasem zdrowej tkanki pozwala na pozostawienie zwieraczy i utrzymanie naturalnego sposobu wypróżnień.
  • Wycięcie brzuszno-kroczowe połączone z wytworzeniem sztucznego odbytu – lekarze w czasie jednej operacji usuwają guz wraz z otaczającymi zdrowymi tkankami oraz wytwarzają tzw. kolostomię z jelita grubego. Polega to na wyprowadzeniu fragmentu jelita grubego na powierzchnię brzucha i założeniu worka stomijnego, który umożliwia wydalanie treści kałowej z jelit u pacjentów, u których musiał być usunięty odbyt wraz ze zwieraczami.

W sytuacji gdy nowotwór zostanie stwierdzony w fazie zaawansowanej, jednak bez obecności przerzutów odległych, przed podjęciem leczenia chirurgicznego pacjenta poddaje się serii naświetlań radioterapeutycznych. Ich zadaniem jest zniszczenie mikroprzerzutów oraz niewielkich ognisk nowotworowych w węzłach chłonnych. Zwiększa to szansę na wyleczenie i minimalizuje ryzyko pojawienia się przerzutów odległych oraz wznowy nowotworu. Po zabiegach operacyjnych w wielu przypadkach wykorzystuje się chemioterapię jako leczenie uzupełniające.

W silnie zaawansowanej postaci raka odbytnicy, gdy nie ma możliwości wyleczenia stosuje się metody leczenia paliatywnego, których zadaniem jest uśmierzenie bólu, wydłużenie życia chorego oraz poprawę jego jakości. W przypadku tego nowotworu wykorzystuje się następujące metody:

  • Miejscowe wycięcie guza – utrzymanie drożności układu,
  • Całkowita resekcja z utworzeniem stomii – również ma za zadanie utrzymanie drożności układu,
  • Radioterapia,
  • Laseroterapia,
  • Kałowa przetoka odbarczająca,
  • Krioterapia.

Rokowania

Dane wskazują na możliwość uzyskania 5 letniego okresu przeżycia po leczeniu, u chorych z rakiem odbytu dla około 54% pacjentów. Można je również podzielić zgodnie z stopniem zaawansowania klinicznego choroby:

I stopień – 70% szans na 5 letnie przeżycie,

II stopień – 63% szans na 5 letnie przeżycie,

III stopień – 46% szans na 5 letnie przeżycie,

IV stopień – 12% szans na 5 letnie przeżycie.

Ciekawostki

Jeśli cierpimy na hemoroidy, to niektóre z powodowanych przez nie objawów są takie same jak w przypadku nowotworu odbytu. Do lekarza powinniśmy udać się niezwłocznie w momencie gdy wystąpią dodatkowe symptomy takie jak bóle brzucha w czasie wypróżnień lub zmiana rytmu wypróżnień (na zmianę biegunki i zaparcia).

W wyniku raka odbytu pojawiają się przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych oraz odległe, jednakże te ostatnie występują sporadycznie jedynie w około 15% przypadków. Najczęstsze są przerzuty do wątroby oraz płuc.